લોઢાના યંત્રપુરુષ

પગથિયાં કપાય એ પહેલાં ભરતની પહેલી રક્ષા યાંત્રિક હતી: "રાજાએ લોઢાના યાંત્રિક રક્ષકો બનાવડાવ્યા. આ યાંત્રિક લોહ-રક્ષકોને કારણે એ સ્થાન મનુષ્યો માટે એવું અગમ્ય થયું જાણે લોકની બહાર હોય." પછી પગથિયાં, અને પેઢીઓ પછી ખાઈ: ત્રણ રક્ષાઓ, દરેક આગલી કરતાં મોટી.

હેમચંદ્ર લોઢા અને યંત્ર સિવાય કોઈ સંખ્યા કે વર્ણન આપતા નથી. નકશો એમને ચારેય દ્વારો પર નોંધે છે અને કશું ગણતો નથી.