યોજન

સામાન્ય યોજન, જે આંગળની પહોળાઈથી બને છે, પ્રાયઃ આઠ-નવ માઈલ આસપાસ ગણાય છે. જૈન ગ્રંથો તેને ઉત્સેધ યોજન કહે છે અને માણસોની ઊંચાઈ તથા સામાન્ય વસ્તુઓ માટે વાપરે છે.

લોકસંબંધી અંતરો એક જુદા અને ઘણા મોટા એકમમાં છે — પ્રમાણ યોજન, જે ઉત્સેધ યોજનથી પાંચસો ગણો છે. દ્વીપ, સમુદ્ર અને પર્વત આમાં જ મપાય છે.

તેથી આ નકશાને આધુનિક એકમોમાં ફેરવવો એ એક ગુણાકારની વાત નથી, અને જે કોઈ એક નિશ્ચિત પરિવર્તન-આંકડો ક્યાંક ટાંકેલો મળે તે ચૂપચાપ કોઈ એક વ્યાખ્યા પસંદ કરી રહ્યો છે. આંકડાઓના પરસ્પર સંબંધો સંપૂર્ણપણે નિશ્ચિત અને ભરોસાપાત્ર છે; નિરપેક્ષ પ્રમાણ એના પર આધારિત છે કે કયો એકમ અભિપ્રેત છે.