મુક્ત જીવ ઉપર કેમ જાય છે · તત્ત્વાર્થસૂત્ર 10.6–7
ચાર દૃષ્ટાંત
चार दृष्टान्त
ઊર્ધ્વગમનનાં ચાર કારણ અને ચાર ચિત્ર: કુંભારનો ચાક જે હાથ હટ્યા પછી પણ ફરતો રહે છે, તુંબડું જે માટી ધોવાતાં પાણીમાં ઉપર આવે છે, એરંડાનું બી જે શીંગમાંથી છટકે છે, અને જ્યોત.
સૂત્ર કારણ ગણાવે છે - પહેલાં અપાયેલો વેગ, કોઈ લગાવનો અભાવ, બંધનનું કપાવું, અને જીવનો પોતાનો સ્વભાવ, જે ઉપર જવું છે - અને ભાષ્ય દરેક સાથે એક દૃષ્ટાંત જોડે છે: કુંભારનો ચાક પૂર્વપ્રયોગ માટે, માટીથી મુક્ત તુંબડું અસંગ માટે, શીંગમાંથી એરંડાનું બી બંધચ્છેદ માટે, જ્યોત તથાગતિ-પરિણામ માટે. એમાં કોઈ યંત્ર નથી; એ કહે છે કે જવું કેવું છે.
અટકવાનું એક જ કારણ છે. જીવ લોક સુધી ઉપર જાય છે અને આગળ નહીં, કારણ કે ગતિને ગતિનું માધ્યમ જોઈએ, ધર્માસ્તિકાય, અને લોકની કિનારીએ એ નથી.
માપ અને સંખ્યાઓ
| કુંભારનો ચાક | પૂર્વપ્રયોગ - પહેલાં અપાયેલો વેગ એને ફેરવતો રહે છે |
|---|---|
| માટીથી મુક્ત તુંબડું | અસંગ - કંઈ વળગ્યું નથી, એટલે પાણીમાં ઉપર આવે છે |
| શીંગમાંથી એરંડાનું બી | બંધચ્છેદ - બંધન કપાયું, એ છટકે છે |
| જ્યોત | તથાગતિ-પરિણામ - ઉપર જવું એનો સ્વભાવ |