जै · The Jain Encyclopedia
प्रज्ञापना की एक सीढ़ी · 5 पायदान

इन्द्रियों से

अल्पबहुत्व

इन्द्रियों से, सबसे कम से सबसे अधिक: पंचेन्द्रिय, चतुरिन्द्रिय, त्रीन्द्रिय, द्वीन्द्रिय, एकेन्द्रिय।

इन्द्रियों की संख्या से क्रम ऊपर नहीं, नीचे चलता है: पंचेन्द्रिय - देव, नारकी, मनुष्य, बड़े पशु - सबसे कम हैं; एक इन्द्रिय कम वाला हर वर्ग पिछले से थोड़ा अधिक है, चार, तीन, दो; और एकेन्द्रिय, पृथ्वी, जल, अग्नि, वायु और वनस्पति के शरीर, बाकी सबसे मिलकर भी अनन्तगुणे हैं। दृश्य पर चार, तीन और दो इन्द्रियों के पायदान पास-पास हैं, क्योंकि पाठ हर एक के लिए विशेषाधिक, थोड़ा अधिक, कहता है।

पाठ के अपने शब्दों में सीढ़ी यों है - सबसे कम: पंचेन्द्रिय; थोड़ा अधिक: चतुरिन्द्रिय; थोड़ा अधिक: त्रीन्द्रिय; थोड़ा अधिक: द्वीन्द्रिय; अनन्त गुना: एकेन्द्रिय। स्रोत: प्रज्ञापना 3।

अल्पबहुत्व: जीवों का हर वर्ग, सबसे कम से सबसे अधिकप्रज्ञापना 3 - क्रम, गिनती कभी नहीं; हर पग के लिए चार शब्दपट्टियाँ मानचित्र-संग्रह की तीन राशियाँ हैं: संख्यात, असंख्यात, अनन्तमनुष्य एकमात्र संख्यात पायदान; वनस्पति हर सीढ़ी के शिखर परसंख्यातअसंख्यातअनन्तपाँच गतियाँमनुष्य×असंख्यातनारकी×असंख्यातदेव×अनन्तसिद्ध×अनन्ततिर्यञ्चइन्द्रियों सेपंचेन्द्रियविशेषाधिकचतुरिन्द्रियविशेषाधिकत्रीन्द्रियविशेषाधिकद्वीन्द्रिय×अनन्तएकेन्द्रियकाय सेत्रस×असंख्याततेजस्कायविशेषाधिकपृथ्वीकायविशेषाधिकअप्कायविशेषाधिकवायुकाय×अनन्तवनस्पतिकायवेद सेपुरुष×संख्यातस्त्री×अनन्तनपुंसकसात नरकसातवीं×असंख्यातछठी×असंख्यातपाँचवीं×असंख्यातचौथी×असंख्याततीसरी×असंख्यातदूसरी×असंख्यातपहलीपग: विशेषाधिक · संख्यातगुण · असंख्यातगुण · अनन्तगुण - प्रज्ञापना 3पैमाने पर नहीं: ऊँचाइयाँ हर पग के लिए पाठ के शब्द के अनुसार हैं, और कोई पैमाना संख्यात और अनन्त पायदान को साथ नहीं रख सकता
अल्पबहुत्व: सबसे कम से सबसे अधिक - इन्द्रियों से रेखांकित

माप और संख्याएँ

सबसे कमपंचेन्द्रिय
विशेषाधिकचतुरिन्द्रिय
विशेषाधिकत्रीन्द्रिय
विशेषाधिकद्वीन्द्रिय
अनन्तगुणएकेन्द्रिय

संबंधित

सजीव मानचित्र में देखें →

समयं गोयम! मा पमायए

हे गौतम! एक समय मात्र का भी प्रमाद मत करो।

उत्तराध्ययन सूत्र 10