जै · The Jain Encyclopedia
आसन · सिंह-पीठ

सिंहासन

सिंहासन

पादपीठ सहित रत्नजड़ित सिंहासन, भीतरी प्रांगण के केंद्र में।

तीर्थंकर यहाँ पूर्व की ओर मुख किए विराजते हैं। शेष तीन दिशाओं में तीन आसन निर्मित प्रतिरूप धारण करते हैं, ताकि किसी परिषद् को पीठ न दिखे।

सबसे प्राचीन स्तर पर कोई सिंहासन है ही नहीं — वृक्ष के नीचे एक शिलापट्ट

दिगम्बर परम्परा यह जोड़ती है कि तीर्थंकर आसन का स्पर्श नहीं करते, कुछ ऊपर विराजते हैं। यह मानचित्रावली श्वेताम्बर गणना का अनुसरण करती है और उसे दूसरी परम्परा का कथन मानकर अंकित करती है।

123456789101112पूवाहनवाहनतिर्यंचतिर्यंचकौन कहाँ बैठता है1Vaimānika devasअसंख्यात2Śrāvakasगणनीय3Śrāvikāsगणनीय4Sādhusगणनीय5Vaimānika devīsअसंख्यात6Sādhvīsगणनीय7Bhavanapati devīsअसंख्यात8Jyotiṣka devīsअसंख्यात9Vyantara devīsअसंख्यात10Bhavanapati devasअसंख्यात11Jyotiṣka devasअसंख्यात12Vyantara devasअसंख्यातचतुर्विध संघहर जिन के लिए भिन्नदेवों के आठ वर्गअसंख्यातनीचे के तलवे तिर्यंच जो सुनने आएवे तिर्यंच जो लोगों को यहाँ लाएतीर्थंकर पूर्व की ओर मुख किए हैं।शेष तीन दिशाओं में प्रतिरूप हैं, ताकिकिसी परिषद् को पीठ न दिखे।1 योजन विस्तार · 4 कोससिंहासन के ऊपर का वृक्ष 3 कोस —तीर्थंकर की ऊँचाई से बारह गुना1 योजन विस्तार · 4 कोसउत्तरपूपूर्वदक्षिणपश्चिम
समवसरण — सिंहासन रेखांकित

माप और संख्याएँ

मुखपूर्व की ओर
ऊपरतीन श्वेत छत्र
खड़ा हैपीठिका पर

संबंधित

सजीव मानचित्र में देखें →

समयं गोयम! मा पमायए

हे गौतम! एक समय मात्र का भी प्रमाद मत करो।

उत्तराध्ययन सूत्र 10